Hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số” do thành phố Đà Nẵng phát động, “Bình dân học AI” là chuyên mục các bài viết “dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng” về AI với mong muốn giúp mọi người ứng dụng AI một cách dễ dàng vào cuộc sống hằng ngày. Để theo dõi toàn bộ chuyên mục, hãy truy cập:
https://binhdanhocvuso.danang.gov.vn/ hoặc https://binhdanai.1022.vn/!
AI dạo này xuất hiện ở khắp nơi, từ công việc đến đời sống, thông minh hơn mỗi ngày. Khi AI chạy nhanh quá, con người không thể chỉ đứng nhìn mà phải đặt ra luật chơi cho rõ ràng. Và thế là Quốc hội vào cuộc, chính thức thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo. Chuyện lớn như vậy, không nói với nhau vài câu thì… hơi phí.
Mùi: Hợi ơi, Quốc hội vừa thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo đó, nghe nói tỉ lệ đồng ý cao lắm.
Hợi: Thiệt hả? Vậy là AI ở Việt Nam từ nay không còn muốn chạy sao thì chạy nữa rồi.
Mùi: Đúng rồi, 429 đại biểu gật đầu, gần như tuyệt đối luôn.
Hợi: Nghe vậy là thấy Nhà nước coi AI là chuyện lớn chứ không phải phong trào cho vui.
Mùi: Có luật rồi thì vừa quản được rủi ro, vừa tạo đường cho AI phát triển bài bản.
Hợi: Chứ không có luật, AI phát triển nhanh quá là mình theo không kịp liền.
Mùi: Luật này còn nhấn mạnh con người phải là trung tâm nữa đó.
Hợi: Nghe là thấy yên tâm hơn rồi, AI thông minh mấy cũng không được “qua mặt” con người.
Vừa qua, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã “chốt đơn” Luật Trí tuệ nhân tạo với tỉ lệ đồng ý cực cao: 429/434 đại biểu giơ tay tán thành, tương đương 90,70%. Con số này đủ hiểu: Luật AI là chuyện lớn và ai cũng thấy là… cần gấp.
Ảnh: baochinhphu.vn
Với cú gật đầu tập thể này, Việt Nam chính thức gia nhập nhóm ít quốc gia trên thế giới sở hữu khung pháp lý đầy đủ về trí tuệ nhân tạo. Nói cách khác: AI ở Việt Nam từ nay không còn “chạy tự do”, mà có luật dẫn đường đàng hoàng.
Luật Trí tuệ nhân tạo được đánh giá là một đạo luật mang tính bước ngoặt, mở ra hành lang pháp lý mới để Việt Nam theo kịp làn sóng AI toàn cầu, đồng thời tăng sức cạnh tranh quốc gia trong thời đại số hóa mọi thứ.
Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, gồm 35 điều, và đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một đạo luật riêng cho AI. Cách tiếp cận lần này được đánh giá là hợp lý và có tính toán: quản lý để phát triển, kiểm soát rủi ro nhưng không bóp nghẹt sáng tạo, vừa hợp thông lệ quốc tế vừa phù hợp thực tế trong nước.
Tinh thần xuyên suốt của luật là: con người ở trung tâm. AI sinh ra để phục vụ con người, không thay thế con người, và những quyết định quan trọng thì bắt buộc phải có con người giám sát. Máy móc thông minh đến đâu thì cũng chưa được quyền “một mình quyết định số phận ai”.
Luật cũng đặt nền móng cho việc tự chủ về AI: từ hạ tầng tính toán, dữ liệu cho đến năng lực nghiên cứu. Nhà nước được phép đầu tư trung tâm tính toán AI quốc gia, xây dựng hệ thống dữ liệu mở có kiểm soát. Mục tiêu là giảm chi phí, giảm rào cản gia nhập thị trường và tạo ra một hệ sinh thái AI cạnh tranh, minh bạch, không chỉ dành cho “ông lớn”.
Đặc biệt, luật cho phép thành lập Quỹ Phát triển AI quốc gia, triển khai cơ chế hỗ trợ ứng dụng AI cho doanh nghiệp, và mở ra môi trường thử nghiệm có kiểm soát cho các giải pháp AI nhạy cảm. Hiểu đơn giản: doanh nghiệp, nhất là công ty công nghệ non trẻ, sẽ có “sân tập” an toàn để thử nghiệm cái mới mà không bị áp lực pháp lý đè nặng ngay từ đầu.
Luật cũng không né tránh những vấn đề nóng như: nội dung do AI tạo ra, đạo đức thuật toán, hay trách nhiệm của các nền tảng AI hoạt động xuyên biên giới. Cách tiếp cận là hội nhập quốc tế nhưng vẫn giữ vững chủ quyền số của Việt Nam.
Trước khi bấm nút biểu quyết, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng giải trình và chỉnh lý dự thảo. Bộ trưởng nhấn mạnh: AI phát triển cực nhanh, tác động sâu đến kinh tế, xã hội, văn hóa, an ninh và cả cách quản trị đất nước. Nếu không có luật sớm thì vừa bỏ lỡ cơ hội, vừa khó kiểm soát rủi ro.
Trong quá trình xây dựng luật, Việt Nam đã học hỏi kinh nghiệm quốc tế: châu Âu quản lý rất chặt, Nhật Bản ưu tiên phát triển, Hàn Quốc dung hòa nhưng phần an toàn còn nhẹ. Việt Nam chọn cách đi ở giữa nhưng có chọn lọc: an toàn cao hơn mức cơ bản, thủ tục gọn hơn, phát triển thì mạnh mẽ. Nói ngắn gọn là: vừa chắc tay, vừa không chậm nhịp.
Luật được thiết kế theo dạng luật khung, quy định nguyên tắc và định hướng lớn. Những nội dung kỹ thuật sẽ để Chính phủ quy định chi tiết sau, nhằm tránh tình trạng luật vừa ban hành đã… lỗi thời.
Luật cũng không can thiệp vào bên trong mô hình AI, vì đó là sáng tạo của doanh nghiệp. Thay vào đó, luật chỉ quản lý đầu ra, cách sử dụng và rủi ro đối với xã hội, đúng theo thông lệ quốc tế, để không làm nghẽn sáng tạo.
Về quản lý rủi ro, luật chia AI thành ba mức: thấp, trung bình và cao, kèm theo danh sách các hành vi bị cấm để phân tầng quản lý rõ ràng. Với hệ thống AI rủi ro cao, doanh nghiệp phải tự đánh giá an toàn trước khi triển khai, không cần xin phép, nhưng phải sẵn sàng xuất trình hồ sơ khi cơ quan quản lý kiểm tra sau.
Về trách nhiệm bồi thường, luật bỏ cách phạt theo doanh thu, thay vào đó yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại và có thể đình chỉ dịch vụ nếu vi phạm. Các biện pháp này được đánh giá là đủ mạnh và phù hợp với pháp luật Việt Nam.
Dù AI rủi ro cao không bị xếp là “nguồn nguy hiểm cao độ” như xe cơ giới hay chất nổ, luật vẫn bổ sung cơ chế bồi thường nghiêm ngặt, bảo vệ người dân ngay cả trong trường hợp không xác định được lỗi cụ thể.
Cuối cùng, luật đưa ra hàng loạt chính sách thúc đẩy phát triển AI: từ hạ tầng, dữ liệu, thử nghiệm mô hình mới, ưu đãi doanh nghiệp, phát triển nhân lực cho đến hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng AI. Tất cả nhằm mục tiêu chung: xây dựng một hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo tự chủ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nguồn tham khảo:
https://baochinhphu.vn/viet-nam-chinh-thuc-co-luat-tri-tue-nhan-tao-ai-102251210164948585.htm
