Hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số” do thành phố Đà Nẵng phát động, “Bình dân học AI” là chuyên mục các bài viết “dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng” về AI với mong muốn giúp mọi người ứng dụng AI một cách dễ dàng vào cuộc sống hằng ngày. Để theo dõi toàn bộ chuyên mục, hãy truy cập: https://binhdanhocvuso.danang.gov.vn/ hoặc https://binhdanai.1022.vn/!
Nội dung chính
Podcast:
Bà con mình xưa giờ hay có câu “Trăm nghe không bằng một thấy”. Ý là cái gì mình nhìn thấy tận mắt thì mới chắc ăn là thật. Chứ bây giờ, thời buổi công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo) nó phát triển ầm ầm, hình ảnh với video trên mạng chỉ là thấy gián tiếp – mà đã gián tiếp thì rất dễ bị làm giả. Video AI bây giờ có thể ghép mặt, đổi giọng, dựng cảnh y như thật, nên nhiều khi mình thấy vậy mà không phải vậy.
Mà nguy hiểm cái chỗ là nhìn vô thì tưởng thật 100%, tới lúc soi kỹ mới biết là video giả. Nhiều người xem lướt lướt trên mạng còn không kịp phân biệt, dễ bị hoang mang hoặc bị kẻ xấu lợi dụng để lừa đảo nữa đó bà con.
1. Cảnh báo Video AI giả cảnh mưa lũ, thiên tai!
Dạo này miền Trung hay mưa bão, bà con lo lắng lắm đúng không? Lợi dụng tâm lý đó, trên mạng bắt đầu xuất hiện mấy cái video nhìn kinh khủng lắm: Nước ngập tới nóc nhà, người dân kêu cứu thảm thiết, lũ cuốn trôi nhà cửa ầm ầm. Bà con nhìn thấy hoảng quá, thương quá, liền tay bấm chia sẻ (share) khắp nơi, làm ai cũng hoang mang, lo sợ.
Sự thật là: Nhiều video trong số đó là do AI nó “vẽ” ra đó! Nó ghép cảnh chỗ này chỗ kia, làm cho tình hình trông thê thảm hơn để câu like, câu view, hoặc tệ hơn là gây rối loạn xã hội. Bà con mà tin mấy cái này là lo lắng mất ăn mất ngủ oan uổng luôn.
Fanpage Thông tin Chính phủ cảnh báo tình trạng các clip AI ngụy tạo tràn lan, giả mạo hình ảnh mưa lũ tại miền Trung gây hoang mang
2. Mẹo bình dân để “bắt bài” video AI giả
Mấy con AI này tuy nó giỏi, nhưng nó vẫn còn “sượng” lắm, chưa qua mắt được người tinh ý đâu. Bà con chịu khó soi mấy điểm này nha: 
Nhìn miệng có khớp lời hay không
Nhiều video AI làm môi mấp máy hơi lệch nhịp, nên khi nhìn kỹ, bạn sẽ thấy miệng nói một đằng, tiếng phát ra một nẻo. Nếu gặp tình huống này, hãy nghi ngay video đó có khả năng giả.
Để ý mắt
AI thường mắc lỗi về mắt: ít chớp, hoặc chớp kiểu kỳ kỳ, nhìn vô hồn. Mắt không theo kịp cảm xúc khi người nói thay đổi biểu cảm. Khi thấy mắt nhìn lơ lửng hoặc thiếu tự nhiên, đó là dấu hiệu đáng nghi.
Kiểm tra ánh sáng & viền mặt
Khuôn mặt ghép AI đôi khi có ánh sáng khác với nền, hoặc xuất hiện viền mờ mờ quanh mặt. Ngoài ra, cử động đầu và cổ cũng thường cứng nhắc, quay nghiêng không tự nhiên. Nếu thấy “sai sai” ở những chi tiết này, video rất có thể là giả.
Nghe giọng
Giọng AI thường đều đều, thiếu nhấn nhá và cảm xúc tự nhiên. Nếu nghe giọng giống như robot đọc bản tin, hãy cảnh giác vì rất có khả năng video đó không thật.
Xem tay chân và đồ vật xung quanh
AI hay làm lỗi tay: thừa ngón, thiếu ngón, ngón dài thoòng loòng, cử động không đồng bộ với cơ thể. Ngoài ra, nền phía sau cũng thường bị méo mó: tủ, cửa sổ, hoặc đồ vật cong queo. Nếu gặp những dấu hiệu này, hầu như chắc chắn video là giả.
Tua chậm lại vài giây
Nhiều video AI nhìn nhanh thì tưởng thật, nhưng khi tua chậm sẽ lộ ngay các lỗi như méo mặt, méo mắt hoặc khớp hình lệch. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả để phát hiện video giả.
Kiểm tra nguồn
Video thật thường được đăng tải từ báo chí chính thống, cơ quan nhà nước hoặc các tổ chức uy tín. Nếu video chỉ xuất hiện trên mấy trang mạng trôi nổi, bạn nên nghi ngờ và không vội tin.
Tin xấu, tin sốc thì phải… chậm lại một nhịp
Nếu video mang nội dung gây hoang mang, kêu gọi đóng tiền, chuyển khoản, hoặc thúc ép “phải làm ngay”, 90% là bẫy. Hãy giữ cái đầu lạnh và kiểm tra kỹ trước khi hành động.
3. Bà con mình cần làm gì để không bị lừa bởi video AI giả gây hoang mang?
Thời buổi này “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, bà con nhớ kỹ mấy nguyên tắc vàng này:
Đụng tới TIỀN là phải “chậm lại một nhịp”: Hễ ai gọi video (kể cả thấy mặt người thân) mà đòi chuyển tiền gấp vô tài khoản lạ. TẮT MÁY NGAY! Sau đó lấy số điện thoại bình thường gọi lại để kiểm tra: “Alo, mày mới gọi mượn tiền tao hả?”. Bảo đảm lòi ra sự thật liền.
Tin bão lũ thì coi đài chính thống: Thấy video mưa ngập kinh hoàng trên mạng thì… từ từ đã, đừng vội tin, cũng đừng vội share. Mở tivi xem VTV, đọc báo chính thống; còn lướt Facebook thì nhớ vào các fanpage uy tín mà cập nhật – như Fanpage Tổng đài 1022 chẳng hạn. Chứ mấy trang trôi nổi thì hay đăng linh tinh để câu view lắm!
Cảnh giác cao độ: Luôn giữ cái đầu lạnh. Thấy cái gì trên mạng mà nó quá sốc, quá lạ lùng, thì hãy nghi ngờ nó là giả trước đã.
Tóm lại là: Công nghệ càng hiện đại thì lừa đảo càng tinh vi, và giờ đây, chúng còn dùng cả video giả mạo (Deepfake AI) để lừa tiền bà con. Đặc biệt lưu ý: Trong mùa mưa bão này, mọi người hãy hết sức cảnh giác với những video cứu trợ, kêu gọi khẩn cấp trông rất thật nhưng lại là giả mạo để moi tiền. Bà con mình cứ bình tĩnh, soi kỹ nguồn tin một chút là tụi lừa đảo hết đường làm ăn liền à! Nhớ chia sẻ bài này cho người nhà đọc để cùng cảnh giác nha!
